Zakażenie HPV – naturalna odporność czy szczepienie? Co zapewnia lepszą ochronę?

Wśród przeciwników szczepień często pojawia się argument, że naturalne zakażenie wirusem HPV zapewnia lepszą i trwalszą odporność niż szczepienie. Czy rzeczywiście przebycie infekcji daje skuteczniejszą ochronę? A może to właśnie szczepienie jest bezpieczniejszym sposobem zapobiegania niektórym powikłaniom zakażenia? W artykule wyjaśniamy, czym różni się odporność nabyta po naturalnym zakażeniu od odporności poszczepiennej oraz dlaczego szczepienia odgrywają kluczową rolę w profilaktyce raka szyjki macicy.

Zakażenie wirusem HPV – czym jest i jak często występuje?

Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) to jedna z najczęstszych infekcji przenoszonych drogą płciową. Szacuje się, że około 80% osób aktywnych seksualnie ma kontakt z wirusem HPV w pewnym momencie życia.

Wirus HPV obejmuje ponad 200 różnych genotypów, z których około 14 uznaje się za wysokoonkogenne, czyli mogące prowadzić do rozwoju niektórych nowotworów, w tym raka szyjki macicy, raka odbytu, pochwy i sromu.

Zakażenie HPV – objawy

W większości przypadków zakażenie wirusem HPV przebiega bezobjawowo. Osoba zakażona często nie wie, że jest nosicielem wirusa, a organizm samodzielnie eliminuje infekcję w ciągu 12–24 miesięcy.

Jednak w niektórych przypadkach zakażenie HPV może powodować:

• brodawki narządów płciowych (kłykciny kończyste) – wywoływane głównie przez typy HPV 6 i 11,
• zmiany przednowotworowe i nowotworowe szyjki macicy, sromu, pochwy lub odbytu – wywoływane przez typy wysokoonkogenne (np. HPV 16, 18, 31, 33, 45).

Po jakim czasie pojawiają się objawy zakażenia HPV?

Okres inkubacji wirusa HPV, czyli czas od momentu zakażenia do pojawienia się objawów, jest bardzo zmienny:

• brodawki narządów płciowych mogą pojawić się w ciągu od 3 tygodni do 8 miesięcy po zakażeniu,
• zmiany przednowotworowe szyjki macicy rozwijają się zazwyczaj w ciągu od kilkunastu miesięcy do kilku lat (średnio 2–5 lat) od momentu zakażenia,
• rak szyjki macicy rozwija się zwykle 10–12 lat po początkowym zakażeniu.

U większości osób zakażenie ustępuje samoistnie i nigdy nie dochodzi do pojawienia się objawów.

Naturalne zakażenie HPV – jak działa układ odpornościowy?

Gdy dochodzi do zakażenia wirusem HPV, organizm uruchamia mechanizmy obronne. Po rozpoznaniu wirusa przez układ odpornościowy limfocyty T i B zaczynają produkować przeciwciała i komórki pamięci immunologicznej. W około 90% przypadków organizm eliminuje wirusa w ciągu 12–24 miesięcy.

Czy zakażenie wirusem HPV daje naturalną odporność?

To kluczowe pytanie – i odpowiedź brzmi: tak, ale ograniczoną. Naturalna infekcja HPV może wywołać odpowiedź immunologiczną, jednak jest ona zazwyczaj słaba i krótkotrwała.

Odporność nabyta w ten sposób jest specyficzna dla konkretnego genotypu HPV, który wywołał infekcję (np. zakażenie HPV 16 nie chroni przed HPV 18). Jak dotąd nie udowodniono w sposób przekonujący istnienia odporności krzyżowej po przejściu naturalnej infekcji –  zakażenie jednym typem wirusa HPV nie zapewnia odporności na inne genotypy wirusa.

U wielu osób poziom przeciwciał po naturalnej infekcji jest na tyle niski, że nie zapewnia skutecznej ochrony przed ponownym zakażeniem tym samym typem wirusa. Dane epidemiologiczne wskazują, że przeciwciała przeciwko HPV 16 i HPV 18 po naturalnym zakażeniu nie utrzymują się trwale i w długim okresie obserwacji są wykrywalne u mniej niż połowy kobiet.

Szczepienie przeciw HPV – jak działa?

Szczepienie przeciw HPV pomaga chronić przed niektórymi chorobami i nowotworami i działa na innej zasadzie niż naturalna infekcja. Szczepienie zawiera cząstki przypominające białka wirusowe (VLP – virus-like particles), które nie zawierają materiału genetycznego wirusa, co oznacza, że nie mogą wywołać zakażenia ani choroby.

Cząstki te są rozpoznawane przez układ odpornościowy jako obce i wywołują silną oraz trwałą odpowiedź immunologiczną. W efekcie organizm produkuje dużą ilość przeciwciał i komórek pamięci immunologicznej.

Naturalne zakażenie HPV vs szczepienie – porównanie

Jakie są różnice między naturalnym zakażeniem wirusem HPV a szczepieniem przeciw HPV? Przyjrzyjmy się najważniejszym z nich:

1. Siła odpowiedzi immunologicznej

Naturalna infekcja:

Szczepienie:

2. Trwałość ochrony

Naturalna infekcja:

Szczepienie:

3. Zakres ochrony

Naturalna infekcja:

Szczepienie:

4. Bezpieczeństwo

Naturalna infekcja:

Szczepienie:

5. Skuteczność

Naturalna infekcja:

Szczepienie:

Zakażenie HPV – leczenie

Należy podkreślić, że nie istnieje specyficzne leczenie przeciwwirusowe HPV. Leczenie dotyczy zmian klinicznych wywołanych przez wirusa, a nie samego zakażenia. Dlaczego tak się dzieje? Wirus HPV wiąże się z komórkami nabłonka (m.in. szyjki macicy, pochwy, sromu lub odbytu), nie ma go natomiast w naszym krwioobiegu. Dlatego jak dotąd nie opracowano skutecznego leku przeciwwirusowego na HPV.

Leczenie zmian wywołanych przez HPV obejmuje m.in.:

• brodawki narządów płciowych – usuwanie metodami fizycznymi (krioterapia, elektrokoagulacja, laseroterapia) lub farmakologicznymi,
• zmiany przednowotworowe szyjki macicy, czyli zmiany śródnabłonkowe dużego stopnia (nazywane HSIL: CIN2/3) – elektrokonizacja pętlą elektryczną (LEEP/LLETZ), konizacja chirurgiczna lub konizacja laserowa,
• rak szyjki macicy i inne nowotwory HPV-zależne – leczenie chirurgiczne, radioterapia, chemioterapia.

Leczenie może być inwazyjne, kosztowne i obarczone ryzykiem powikłań. Dlatego profilaktyka niektórych skutków zakażenia, w postaci szczepień przeciw HPV, ma kluczowe znaczenie.

Zakażenie HPV u mężczyzn

Zakażenie HPV u mężczyzn występuje równie często jak u kobiet, jednak jest znacznie trudniejsze do wykrycia.

Zakażenie HPV u mężczyzn – objawy

Większość mężczyzn zakażonych HPV nie ma żadnych objawów. Jeśli jednak objawy się pojawią, mogą obejmować m.in.:

• brodawki narządów płciowych,
• zmiany przednowotworowe i nowotworowe odbytu – szczególnie u mężczyzn utrzymujących kontakty seksualne z mężczyznami (MSM).

Test HPV dla mężczyzn

Obecnie nie istnieją zwalidowane testy przesiewowe w kierunku chorób HPV-zależnych dla mężczyzn, czyli takie, których czułość i swoistość zostały jednoznacznie potwierdzone.

Chociaż na rynku dostępne są testy wykrywające HPV u mężczyzn, nie są one rekomendowane do rutynowej diagnostyki ani badań przesiewowych.

Z tego powodu szczepienie przeciw HPV jest szczególnie ważne dla mężczyzn – obecnie nie istnieją skuteczne metody wykrywania bezobjawowego zakażenia.

Naturalne zakażenie HPV czy szczepienie – co warto zapamiętać?

Zakażenie HPV to powszechna infekcja wirusowa, która:

• przebiega najczęściej bezobjawowo,
• w większości przypadków ustępuje samoistnie,
• może prowadzić do niektórych zmian przednowotworowych i nowotworowych,
• zazwyczaj jest przenoszona podczas kontaktów seksualnych.

Czy szczepienie jest skuteczniejszą i bezpieczniejszą alternatywą niż naturalna infekcja?

Zdecydowanie tak. Szczepienie przeciw HPV:

• zapewnia silniejszą i trwalszą odpowiedź immunologiczną niż naturalna infekcja,
• chroni przed różnymi typami HPV jednocześnie,
• nie niesie ryzyka rozwoju niektórych chorób,
• ma korzystny profil bezpieczeństwa i tolerancji,
• stanowi skuteczną metodę profilaktyki niektórych nowotworów HPV-zależnych.

Naturalna infekcja natomiast:

• niesie ryzyko poważnych konsekwencji zdrowotnych,
• ochrania przed ponownym zakażeniem w bardzo ograniczony sposób,
• chroni tylko przed tym konkretnym typem wirusa, który wywołał infekcję.

Czy szczepienie ma sens, jeśli już byłam/byłem zakażony HPV?

Tak! Nawet jeśli miałaś/miałeś kontakt z wirusem HPV, szczepienie może być rozważane, ponieważ pomaga chronić przed innymi typami HPV, z którymi nie miałaś/miałeś jeszcze kontaktu

Decyzję o szczepieniu po przebytym zakażeniu HPV należy skonsultować z lekarzem prowadzącym.

Dla kogo jest szczepienie?

Szczepienie przeciw HPV może chronić przed niektórymi zmianami przednowotworowymi oraz rakiem szyjki macicy, odbytu, pochwy i sromu, a także przed brodawkami narządów płciowych wywoływanymi przez określone typy wirusa HPV.

Szczepienie jest szczególnie zalecane dla:

• dzieci i młodzieży w wieku 9–14 lat (optymalne przed rozpoczęciem aktywności seksualnej),
• tzw. młodych dorosłych, czyli osób do 26. roku życia,
• dorosłych kobiet i mężczyzn, którzy wcześniej nie byli szczepieni (w Europie nie ma górnej granicy wieku dla szczepienia przeciw HPV),
• osób z grupy podwyższonego ryzyka (MSM, osoby żyjące z HIV) – niezależnie od wieku, po konsultacji z lekarzem.

Więcej informacji na temat szczepień przeciw HPV można znaleźć na stronie hpv.pl.

Naturalna infekcja czy szczepienie – najważniejsze wnioski

Argument, że naturalna infekcja daje lepszą ochronę niż szczepienie, nie znajduje potwierdzenia w badaniach naukowych. Wręcz przeciwnie – szczepienie zapewnia:

• silniejszą odpowiedź immunologiczną,
• dłuższą ochronę,
• potencjalnie szerszy zakres ochrony (różne typy HPV),
• znaczące zmniejszenie ryzyka niektórych chorób.

Naturalna infekcja niesie natomiast ryzyko poważnych konsekwencji zdrowotnych i ochrania przed ponownym zakażeniem w bardzo ograniczony sposób.

Profilaktyka w postaci szczepienia jest bezpieczną i skuteczną metodą ochrony przed niektórymi konsekwencjami zakażenia HPV.

FAQ

1. Czy przebycie zakażenia HPV daje odporność?

Naturalna infekcja HPV może wywołać odpowiedź immunologiczną, jednak jest ona zazwyczaj słaba i krótkotrwała. Odporność powstaje zwykle tylko wobec konkretnego typu wirusa, który wywołał zakażenie, dlatego możliwe jest ponowne zakażenie tym samym lub innym genotypem HPV.

2. Czy HPV samo znika?

W większości przypadków tak. U około 90% osób zakażenie wirusem HPV ustępuje samoistnie w ciągu 12–24 miesięcy dzięki działaniu układu odpornościowego. U części osób zakażenie może jednak utrzymywać się dłużej i prowadzić do rozwoju niektórych zmian przednowotworowych.

3. Czy można zarazić się HPV więcej niż raz?

Tak. Ponieważ naturalna infekcja nie zapewnia trwałej ochrony, możliwe jest ponowne zakażenie tym samym lub innym typem wirusa HPV.

4. Czy szczepienie przeciw HPV ma sens po zakażeniu?

Tak. Nawet jeśli doszło już do zakażenia jednym typem HPV, szczepienie może chronić przed innymi typami wirusa.

5. Czy mężczyźni powinni szczepić się przeciw HPV?

Tak. Zakażenie HPV u mężczyzn występuje równie często jak u kobiet, a jednocześnie trudniej je wykryć. Szczepienie pomaga chronić przed niektórymi chorobami związanymi z HPV.

6. Czy szczepienie przeciw HPV chroni przed wszystkimi typami wirusa?

Dostępne szczepienia pomagają chronić przed najczęstszymi i najbardziej niebezpiecznymi typami wirusa HPV, odpowiedzialnymi za większość zakażeń prowadzących do niektórych zmian przednowotworowych i nowotworów. Chociaż nie obejmują wszystkich genotypów HPV, zapewniają szeroką i skuteczną ochronę przed tymi typami, które najczęściej powodują choroby HPV-zależne, w tym raka szyjki macicy, pochwy, sromu i odbytu.

Autor artykułu – specjalista położnictwa i ginekologii: dr n. med. Wojciech Homola

Bibliografia

1. Małecka I, Stryczyńska-Kazubska J, Talarek E. Human Papilloma Virus. Przewodnik po szczepieniach przeciw HPV dla pracowników ochrony zdrowia. Wydanie 2, online: https://szczepienia.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2025/03/8.1-Przewodnik-po-szczepieniach-przeciw-HPV-dla-pracownikow-medycznych-2024.pdf, Dostęp: 02.2026.
2. Doorbar J, Quint W, Banks L et al. The biology and life-cycle of human papillomaviruses, Vaccine. 2012, 30 Suppl 5, s. F55-70.
3. Schiffman M, Doorbar J, Wentzensen N et al. Carcinogenic human papillomavirus infection, Nat Rev Dis Primers. 2016, 2, 16086.
4. Schlecht NF et al. Human papillomavirus infection and time to progression and regression of cervical intraepithelial neoplasia. Journal of the National Cancer Institute 2003;  95(17): 1336-43. doi:10.1093/jnci/djg037
5. Human papillomavirus (HPV): For health professionals https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/human-papillomavirus-hpv/health-professionals.html, Data publikacji: 03.2026, Dostęp: 04.2026
6. Moscicki AB et al. Updating the natural history of human papillomavirus and anogenital cancers. Vaccine 2012;  vol. 30 Suppl 5,0 5: F24-33. doi:10.1016/j.vaccine.2012.05.089
7. Carter JJ, Koutsky LA, Hughes JP et al. Comparison of human papillomavirus types 16, 18, and 6 capsid antibody responses following incident infection, J Infect Dis. 2000, 181(6), s. 1911-1919.
8. Viscidi RP, Schiffman M, Hildesheim A et al. Seroreactivity to human papillomavirus (HPV) types 16, 18, or 31 and risk of subsequent HPV infection: results from a population-based study in Costa Rica. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2004, 13(2), s. 324-327.
9. Salvatore V et al. Seroprevalence of antibodies against human papillomavirus (HPV) types 16 and 18 in four continents: the International Agency for Research on Cancer HPV Prevalence Surveys. Cancer epidemiology, biomarkers & prevention : a publication of the American Association for Cancer Research, cosponsored by the American Society of Preventive Oncology 2010, 19(9): 2379-88. doi:10.1158/1055-9965.EPI-10-0336
10. Yokoji K et al. Association of naturally acquired type-specific HPV antibodies and subsequent HPV re-detection: systematic review and meta-analysis. Infectious agents and cancer 2023; Nov 8;18(1):70.doi: 10.1186/s13027-023-00546-3.
11. Stanley M. HPV vaccination in boys and men, Hum Vaccin Immunother. 2014, 10(7):2109-2111.
12. Fraser C, Tomassini JE, Xi L et al. Modeling the long-term antibody response of a human papillomavirus (HPV) virus-like particle (VLP) type 16 prophylactic vaccine, Vaccine. 2007; 25(21):4324-4333.
13. Castro-Muñoz LJ, Rocha-Zavaleta L, Lizano M et al. Alteration of the IFN-Pathway by Human Papillomavirus Proteins: Antiviral Immune Response Evasion Mechanism. Biomedicines 2022, 10, 2965. https://doi.org/10.3390/biomedicines10112965,  Dostęp: 04.2026.
14. Kiamba EW et al. Immune responses to human papillomavirus infection and vaccination. Frontiers in immunology 2025; Jun 16  1591297. doi:10.3389/fimmu.2025.1591297
15. Bidziński M et al. Stanowisko towarzystw naukowych i konsultantów krajowych w sprawie realizacji w szkołach szczepień ochronnych przeciwko ludzkiemu wirusowi brodawczaka. Przegląd Pediatryczny: Wydawnictwo Czelej Sp. z oo 53.3 (2024): 57-63.
16. Akhigbe RE et al. Viral Infections and Male Infertility: A Comprehensive Review of the Role of Oxidative Stress. Frontiers in reproductive health 2022;  vol. 4 782915. 3 Feb. doi:10.3389/frph.2022.782915
17. Lu B, Kumar A, Castellsagué X et al. Efficacy and safety of prophylactic vaccines against cervical HPV infection and diseases among women: a systematic review & meta-analysis. BMC Infect Dis. 2011, 12:11:13. doi: 10.1186/1471-2334-11-13.
18. Stokley S, Jeyarajah J, Yankey D et al. Human papillomavirus vaccination coverage among adolescents, 2007-2013, and postlicensure vaccine safety monitoring, 2006-2014 – United States, MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2014; 63(29): 620-624.
19. HPV – Szczepienia.Info https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/hpv/ data publikacji: 04.2026, Dostęp: 04.2026.
20. Workowski KA, Bachmann LH, Chan PA et al. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021, MMWR Recomm Rep. 2021; 70(4): 1-187.
21. European Centre for Disease Prevention and Control. Guidance on HPV vaccination in EU countries: focus on boys, people living with HIV and 9-valent HPV vaccine introduction, 2020. Stockholm: ECDC; 2020.
22. World Health Organization. Questions and answers about human papillomavirus (HPV). https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/376263/WHO-EURO-2024-5631-49185- 73415-eng.pdf?sequence=1, Data publikacji:03.2024. Dostęp: 02.2026.
23. Schiller JT, Castellsagué X, Garland SM. A review of clinical trials of human papillomavirus prophylactic vaccines, Vaccine. 2012, 30 Suppl 5, s. F123-138.
24. Stanley M, Pinto LA, Trimble C.Human papillomavirus vaccines – immune responses, Vaccine. 2012, 30 Suppl 5, s. F83-87.