Test na HPV – badanie, które może uchronić Cię przed rakiem szyjki macicy

Każdego roku miliony kobiet zakażają się wirusem HPV, często nawet o tym nie wiedząc. Szacuje się, że rocznie wirusami HPV zaraża się nawet 300 milionów osób na świecie. Zakażenie zwykle nie daje objawów i nie powoduje bólu, a mimo to może prowadzić do rozwoju jednej z najgroźniejszych chorób onkologicznych u kobiet – raka szyjki macicy.

Na szczęście istnieje badanie, które pozwala wykryć obecność wirusa na bardzo wczesnym etapie: test na HPV. Na czym polega to badanie, co dokładnie wykrywa i dlaczego jego wykonanie może uratować życie?

Czym są testy na HPV i dlaczego są tak ważne?

Infekcja HPV, czyli zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego, jest jedną z najczęstszych infekcji przenoszonych drogą płciową. Szacuje się, że ryzyko zakażenia dotyczy około 80% aktywnych seksualnie kobiet i mężczyzn, choć większość osób nie ma żadnych objawów i nie jest świadoma infekcji.

Wiele typów wirusa HPV należy do tzw. wirusów niskiego ryzyka. Najczęściej wywołują one niegroźne zmiany, takie jak brodawki narządów płciowych, a organizm w większości przypadków (ok. 90%) samodzielnie eliminuje zakażenie w ciągu kilku miesięcy lub lat.

Problem pojawia się wtedy, gdy infekcja nie ustępuje samoistnie i przekształca się w tzw. zakażenie przetrwałe. Szczególnie niebezpieczne są typy wysokoonkogenne wirusa HPV, takie jak 16 i 18, które odpowiadają za około 70% przypadków raka szyjki macicy. Warto jednak pamiętać, że nie tylko te typy wirusa mogą prowadzić do rozwoju choroby. Również pozostałe typy z grupy 14 wysokoonkogennych HPV mogą przyczynić się do rozwoju zmian przedrakowych, a nawet raka szyjki macicy.

Testy na HPV pozwalają wykryć obecność materiału genetycznego wirusa jeszcze zanim pojawią się widoczne zmiany komórkowe. Właśnie dlatego badania molekularne HPV stanowią dziś jedno z podstawowych narzędzi w nowoczesnej profilaktyce raka szyjki macicy. W Polsce testy na HPV są już częścią programu badań przesiewowych w określonych grupach wiekowych.

Obok badań diagnostycznych, zaliczanych do tzw. profilaktyki wtórnej, bardzo ważnym elementem profilaktyki pierwotnej są szczepienia przeciw HPV, które skutecznie zmniejszają ryzyko rozwoju zmian przednowotworowych szyjki macicy.

Co wykrywa test na HPV?

Testy na HPV pozwalają wykryć obecność wirusa brodawczaka ludzkiego w komórkach nabłonka szyjki macicy. Są kluczowym narzędziem w profilaktyce raka szyjki macicy.

Ich głównym celem jest identyfikacja zakażeń wywołanych przez typy HPV o wysokim ryzyku onkogennym (high-risk HPV), które mogą doprowadzić do rozwoju zmian przednowotworowych i nowotworowych.

Obecnie zidentyfikowano ponad 200 typów wirusa HPV. Spośród nich około 14 uznaje się za typy wysokoonkogenne.

Test na HPV – rodzaje badań

Testy na HPV należą do grupy badań molekularnych. W odróżnieniu od cytologii, która ocenia zmiany w komórkach nabłonka szyjki macicy, test na HPV wykrywa materiał genetyczny samego wirusa – często jeszcze zanim pojawią się jakiekolwiek zmiany morfologiczne.

Obecnie stosuje się kilka rodzajów testów na HPV, które różnią się zarówno metodą badania, jak i zakresem wykrywanych typów wirusa.

Testy DNA HPV (inaczej hr HPV DNA 14)

Najczęściej wykonywane i najszerzej dostępne są testy oparte na technice amplifikacji DNA wirusa, takie jak test PCR (łańcuchowa reakcja polimerazy). Testy PCR DNA HPV pozwalają wykryć obecność materiału genetycznego wirusa poprzez jego namnażanie w warunkach laboratoryjnych. Dzięki temu możliwe jest zidentyfikowanie konkretnego genotypu wirusa, na przykład HPV 16 lub HPV 18.

Rekomendacje europejskie oraz zalecenia ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników podkreślają, że testy wykrywające DNA 14 wysokoonkogennych genotypów HPV stanowią obecnie najskuteczniejszą formę skriningu, czyli badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy.

Testy RNA HPV (mRNA)

Nowsze testy wykrywają nie sam materiał genetyczny wirusa, lecz ekspresję jego onkogennych genów – najczęściej E6 i E7. Obecność ich mRNA wskazuje na większe ryzyko transformacji nowotworowej komórek.

Testy RNA HPV:

• charakteryzują się większą swoistością niż testy DNA, tzn. rzadziej dają wyniki fałszywie dodatnie,
• mogą być stosowane w przypadkach niejednoznacznych wyników cytologii lub u kobiet z dodatnim wynikiem testu DNA HPV,
• są pomocne w tzw. triage’u, czyli ustaleniu dalszego postępowania diagnostycznego u pacjentek z dodatnim wynikiem testu hr HPV DNA i prawidłową cytologią płynną.

Genotypowanie HPV – jakie są jego rodzaje?

W testach wykrywających DNA 14 wysokoonkogennych typów HPV możliwe są różne poziomy szczegółowości genotypowania:

1. Podstawowe genotypowanie

Najprostsze badanie polegające na oznaczeniu genotypu HPV 16 i HPV 18. Pozostałe genotypy wysokiego ryzyka raportowane są łącznie jako tzw. inne wirusy HPV (nie HPV16/18).

2. Rozszerzone genotypowanie

Laboratorium szczegółowo oznacza kilka dodatkowych typów HPV (poza HPV 16 i 18), natomiast pozostałe genotypy grupowane są w zależności od ich potencjału onkogennego.

3. Pełne genotypowanie

Każdy z 14 wysokoonkogennych typów wirusa HPV jest identyfikowany indywidualnie.

Warto podkreślić, że nie ma medycznego uzasadnienia do oznaczania typów HPV spoza grupy 14 wysokoonkogennych. Ryzyko wywołania zmian przedrakowych lub raka szyjki macicy przez te wirusy jest niewielkie.

Test na HPV – jak wygląda badanie?

Test na HPV przebiega w dwóch krokach:

1. Pobranie materiału biologicznego

Lekarz lub przeszkolona położna pobiera wymaz z szyjki macicy za pomocą szczoteczki cytologicznej. Procedura jest bardzo podobna do klasycznego pobrania materiału do cytologii.

2. Analiza laboratoryjna

Pobrany materiał trafia do laboratorium, gdzie sprawdza się obecność DNA (lub RNA) wirusa HPV. W zależności od rodzaju testu możliwe jest wykrycie samej obecności wirusa lub także określenie jego konkretnego typu.

Samo pobranie próbki trwa zaledwie kilkanaście sekund i jest bezbolesne, choć u niektórych kobiet może powodować chwilowy dyskomfort.

Warto również podkreślić, że na świecie dynamicznie rozwija się metoda samodzielnego pobrania wymazu z pochwy (ang. self-sampling). Czułość tej metody jest porównywalna z badaniem wykonywanym w placówce medycznej. W Europie krajami przodującymi w rozwijaniu tej metody badania są Szwecja, Norwegia i Dania, a na świecie – Australia.

Kiedy najlepiej wykonać test na HPV?

Najlepszym czasem na wykonanie testu na HPV jest pierwsza faza cyklu miesiączkowego. Badanie najlepiej wykonać tuż po zakończeniu krwawienia miesiączkowego, zachowując co najmniej 24-godzinny odstęp od ostatniego stosunku płciowego. Testu nie należy wykonywać w trakcie krwawienia miesiączkowego ani przy aktywnej infekcji intymnej, ponieważ może to zaburzyć wiarygodność wyniku.

Jak wykonać test na HPV?

Test na HPV można wykonać podczas wizyty w gabinecie ginekologicznym lub punkcie pobrań laboratoryjnych. Dostępne są także zestawy umożliwiające samodzielne pobranie wymazu w domu, który następnie należy odesłać do analizy w laboratorium.

Aby wykonać test na HPV, nie jest wymagane skierowanie.

W przypadku badania wykonywanego w placówce medycznej personel pobiera wymaz z szyjki macicy przy użyciu szczoteczki cytologicznej. Następnie próbka trafia do laboratorium, gdzie analizuje się obecność DNA lub RNA wirusa HPV. W przypadku samodzielnego pobrania wymazu procedura laboratoryjna przebiega w taki sam sposób.

Ile kosztuje test na HPV?

Cena testu na HPV – zarówno z wymazu, jak i z krwi – waha się od 150 do 400 zł. Na koszt badania wpływa kilka czynników, w tym:

• rodzaj testu,
• liczba typów wirusa objętych analizą,
• zastosowana technologia diagnostyczna,
• miejsce wykonania badania,
• forma pobrania próbki.

Test na HPV na NFZ – kto i kiedy może z niego skorzystać?

Testy na HPV są rekomendowane jako standard w profilaktyce raka szyjki macicy i powinny być wykonywane regularnie u każdej kobiety. W przypadku wyniku ujemnego bezpieczny odstęp czasu między kolejnymi badaniami wynosi zazwyczaj od 3 do 5 lat.

Test na HPV jest refundowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia w ramach Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy. Z bezpłatnego testu DNA HPV mogą skorzystać kobiety w przedziale wiekowym 25–64 lata, raz na 5 lat.

Badanie realizowane jest w poradniach ginekologiczno-położniczych lub placówkach POZ, które mają podpisaną umowę z NFZ.

FAQ

1. Czy test na HPV wykrywa raka szyjki macicy?

Test na HPV nie wykrywa bezpośrednio raka szyjki macicy. Badanie pozwala wykryć obecność materiału genetycznego wirusa HPV, który jest główną przyczyną rozwoju tego nowotworu. Wczesne wykrycie zakażenia umożliwia podjęcie odpowiedniej diagnostyki i zapobieganie rozwojowi zmian przedrakowych.

2. Jak wygląda badanie testem na HPV?

Badanie polega na pobraniu wymazu z szyjki macicy za pomocą szczoteczki cytologicznej. Następnie próbka trafia do laboratorium, gdzie analizuje się obecność DNA lub RNA wirusa HPV. Cała procedura pobrania materiału trwa kilkanaście sekund i jest bezbolesna.

3. Kiedy najlepiej wykonać test na HPV?

Najlepszym momentem na wykonanie testu jest pierwsza faza cyklu miesiączkowego, tuż po zakończeniu krwawienia. Badania nie powinno się wykonywać w trakcie miesiączki ani w czasie aktywnej infekcji intymnej, ponieważ może to wpłynąć na wiarygodność wyniku.

4. Jak często należy wykonywać test na HPV?

W przypadku wyniku ujemnego bezpieczny odstęp między kolejnymi badaniami wynosi zazwyczaj od 3 do 5 lat. Częstotliwość badań może być jednak ustalana indywidualnie przez lekarza w zależności od sytuacji zdrowotnej pacjentki.

5. Czy test na HPV jest refundowany przez NFZ?

Tak. Test na HPV jest refundowany w ramach Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy. Z bezpłatnego badania mogą skorzystać kobiety w wieku 25–64 lat raz na 5 lat, w placówkach posiadających umowę z NFZ.

6. Ile kosztuje test na HPV prywatnie?

Cena testu na HPV wykonywanego prywatnie wynosi zazwyczaj od około 150 do 400 zł. Koszt badania zależy między innymi od rodzaju testu, liczby analizowanych typów wirusa oraz technologii diagnostycznej.

Autor artykułu – specjalista położnictwa i ginekologii: dr n. med. Wojciech Homola

Bibliografia

1. Wirus HPV – co powinieneś wiedzieć? https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/wirus-hpv-co-powinienes-wiedziec data publikacji: 08.2024, Dostęp: 03.2026.
2. Panatto D, Amicizia D, Trucchi C, et al. Sexual behaviour and risk factors for the acquisition of human papillomavirus infections in young people in Italy: suggestions for future vaccination policies, BMC Public Health 2012, 12(623), s. 1–9.
3. Doorbar J, Quint W, Banks L, et al. The biology and life-cycle of human papillomaviruses, Vaccine 2012, s. 55–70.
4. World Health Organization, Human papillomavirus and cancer, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/human-papilloma-virus-and-cancer?utm_source=chatgpt.com, data publikacji: 03.2024, Dostęp:: 03.2026
5. National Cancer Institute, Cervical Cancer Causes, Risk Factors, and Prevention,  https://www.cancer.gov/types/cervical/causes-risk-prevention, data publikacji: 08.2024,  Dostęp: 03.2026.
6. Przełom w profilaktyce raka szyjki macicy – test HPV HR i cytologia na podłożu płynnym https://www.gov.pl/web/zdrowie/przelom-w-profilaktyce-raka-szyjki-macicy–test-hpv-hr-i-cytologia-na-podlozu-plynnym data publikacji: 07.2025, Dostęp: 03.2026.
7. Aktualności Centrali. Komunikat dla świadczeniodawców https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/komunikat-dla-swiadczeniodawcow,8749.html data publikacji: 03.2025, Dostęp: 03.2026.
8. World Health Organization. Regional Office for Europe (2024). Questions and answers about human papillomavirus, 2nd ed. World Health Organization. Regional Office for Europe. https://iris.who.int/handle/10665/376263. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO
9. Su P, Ma J, Yu L, Tang S, Sun P. Clinical significance of extended high-risk human papillomavirus genotyping and viral load in cervical cancer and precancerous lesions, Gynecology and Obstetrics Clinical Medicine, Volume 3, Issue 1, 2023, s. 22-29, ISSN 2667-1646
10. World Health Organization, Cervical Cancer https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cervical-cancer, data publikacji: 12.2025, Dostęp: 03.2026.
11. European guidelines on cervical cancer screening and diagnosis. https://cancer-screening-and-care.jrc.ec.europa.eu/en/ec-cvc/european-cervical-cancer-guidelines?topic=328&usertype=327&updatef2=1&filter_1=335&filter_2=0&, data publikacji: 02.2025, Dostęp: 03.2026.
12. Stanowisko dotyczące Schematu postępowania w skriningu podstawowym raka szyjki macicy Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) – czerwiec 2022 roku. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Kolposkopii i Patofizjologii Szyjki Macicy – sierpień 2022 roku.
13. What does HPV mRNA E6/E7 mean?
    https://www.medicalnewstoday.com/articles/hpv-mrna-e6-e7 data publikacji: 08.2024 Dostęp: 03.2026
14. Benevolo M, et al. Sensitivity, specificity, and clinical value of human papillomavirus (HPV) E6/E7 mRNA assay as a triage test for cervical cytology and HPV DNA test. Journal of clinical microbiology 2011, 49(7): 2643-50. doi:10.1128/JCM.02570-10
15. HPV Genotyping. Dr Karin Denton, Consultant Cytopathologist, Bristol, UK
    https://www.hologic.co.uk/sites/default/files/documents/HPV-Genotyping-clinical-significance-and-expert-views-GBR-EN.pdf Dostęp: 03.2026.
16. Leino, A, Numminen, E, Kares S, et al. Clinical relevance of partial HPV genotyping in cervical cancer screening. Sci Rep2026; 16(1). https://doi.org/10.1038/s41598-026-36594-z
17. Arbyn M, et al. Detecting cervical precancer and reaching underscreened women by using HPV testing on self samples: updated meta-analyses. BMJ (Clinical research ed.) 2018; 363: k4823. doi:10.1136/bmj.k4823