Szczepienie przeciw HPV u mężczyzn – dlaczego warto?

Kiedy myślimy o HPV, najczęściej kojarzymy go z rakiem szyjki macicy. To prawda – HPV stanowi główną przyczynę tej choroby u kobiet. Ale czy wiesz, że wirus ten stanowi poważne zagrożenie również dla mężczyzn? Rak odbytu czy brodawki narządów płciowych to tylko niektóre z chorób, które mogą zostać wywołane przez poszczególne typy HPV. Na szczęście istnieje skuteczna forma profilaktyki – szczepienie przeciw HPV, które może chronić również mężczyzn przed niektórymi chorobami i nowotworami HPV-zależnymi¹.

HPV u mężczyzn – czym jest i jakie niesie ryzyko?

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) to jeden z najczęstszych patogenów przenoszonych drogą płciową. Choć zazwyczaj mówi się o jego wpływie na zdrowie kobiet, mężczyźni również są narażeni na zakażenie HPV i jego konsekwencje. Co więcej, mężczyźni mogą być bezobjawowymi nosicielami i nieświadomie przenosićwirusa na swoich partnerów i partnerki.

Zakażenie HPV u mężczyzn może prowadzić do rozwojubrodawek narządów płciowych (kłykcin kończystych), wywoływanych głównie przez typy HPV 6 i 11,a także raka odbytu– zwłaszcza u mężczyzn utrzymujących stosunki płciowe z innymi mężczyznami (MSM). Większość zakażeń HPV ustępuje samoistnie, ale u niektórych osób mogą przejść w postać przewlekłą, co w przyszłości może skutkować rozwojem nowotworów oraz innych chorób HPV-zależnych².

Test na HPV dla mężczyzn – czy istnieje?

Wiele osób pyta: czy mężczyzna może przebadać się na obecność wirusa HPV? Odpowiedź jest złożona.

Obecnie w rutynowej praktyce klinicznej nie wykonuje się powszechnie testów HPV u mężczyzn. Nie istnieją programy przesiewowe analogiczne do badań cytologicznych u kobiet. Powodem jest brak standardowych, łatwo dostępnych metod diagnostycznych oraz brak jasnych wytycznych co do leczenia bezobjawowych zakażeń u mężczyzn³.

Kiedy można wykonać test na HPV u mężczyzn?

Test na HPV u mężczyzn może być wykonany w niektórych sytuacjach:

• u mężczyzn z widocznymi zmianami w obrębie narządów płciowych – w celu określenia typu wirusa;

• u pacjentów z rakiem odbytu lub z innym rakiem potencjalnie HPV-zależnym– w ramach diagnostyki onkologicznej;

• w ośrodkach badawczych – w ramach projektów naukowych.

Testy te zazwyczaj polegają na pobraniu wymazu z okolicy objętej infekcjąi wykryciu materiału genetycznego wirusa metodami molekularnymi (PCR)⁴.

Darmowy test HPV dla mężczyzn – czy to możliwe?

W Polsce nie istnieje program finansowany przez NFZ oferujący bezpłatne testy HPV dla mężczyzn.Badania takie można wykonać prywatnie w wybranych laboratoriach diagnostycznych, jednak ich koszt może wynosić od kilkuset do ponad tysiąca złotych, w zależności od zakresu badania i liczby badanych typów wirusa⁴.

Szczepienie przeciw HPV u mężczyzn – jak działa?

Szczepienie przeciw wirusowi HPV może chronić przed niektórymi skutkami zakażeniawybranymi typami wirusa. Szczepienie zawiera cząstki przypominające białka wirusowe (VLP –virus-like particles), które nie zawierają żywego materiału genetycznego wirusa, ale uczą układ odpornościowy rozpoznawania i zwalczania HPV.

Dzięki szczepieniu organizm wytwarza przeciwciała, które w przypadku rzeczywistego kontaktu z wirusem potrafią go skutecznie zneutralizować, zanim dojdzie do rozwoju zmian przednowotworowych lub nowotworowych⁵.

Szczepienie przeciw HPV u dorosłych mężczyzn – czy warto?

Wielu mężczyzn zastanawia się: czy warto się szczepić, jeśli już jestem osobą dorosłą? Odpowiedź zależy od indywidualnej sytuacji, ale w większości przypadków szczepienie powinno być rozważane, gdyż może przynieść korzyści zdrowotne⁵.

Do jakiego wieku można się szczepić?

Zalecenia dotyczące szczepień przeciw HPV różnią się w zależności od kraju orazwytycznych poszczególnych organizacji zdrowotnych. Większość wytycznych wskazuje, żeoptymalny wiek na szczepienie to 9–14 lat, czyli przed rozpoczęciem aktywności seksualnej².

Niektóre kraje wprowadziły rozszerzone programy szczepień przeciwko HPV dla mężczyzn utrzymujących stosunki płciowe z mężczyznami (MSM). Przykładowo w Wielkiej Brytanii wdrożono publiczny program szczepień realizowany w klinikach zdrowia seksualnego, obejmujący mężczyzn do 45. roku życia^6,7.

U osób powyżej 26. roku życia decyzja o szczepieniu powinna być podejmowana indywidualnie po konsultacji z lekarzem⁵.

Czy warto zaszczepić się jako dorosły mężczyzna?

Tak. Szczepienie powinno być szczególnie rozważane u:

• mężczyzn utrzymujących stosunki płciowe z innymi mężczyznami (MSM) – z uwagi na wyższe ryzyko zakażenia HPV i rozwoju raka odbytu;

• mężczyzn z osłabioną odpornością (np. żyjących z HIV);

• osób rozpoczynających nowe relacje intymne;

• mężczyzn, którzy chcą zmniejszyć ryzyko przeniesienia wirusa na swoich partnerów lub partnerki^5,6,8.

Szczepienie przeciw HPV u mężczyzn –najważniejsze informacje

Jak przygotować się do szczepienia?

Przygotowanie do szczepienia przeciw HPV jest bardzo proste i nie wymaga badań laboratoryjnych ani specjalnych procedur przygotowawczych.

Wystarczy zgłosić się do lekarza lub punktu szczepień, gdzie lekarz przeprowadzi krótką kwalifikację: zapyta o stan zdrowia, przyjmowane leki, uczulenia i ewentualne przeciwwskazania⁵.

Gdzie można się zaszczepić przeciw HPV?

Szczepienie przeciw HPV u mężczyzn można wykonać wprzychodniach lekarzy rodzinnych,prywatnych klinikach oraz punktach szczepień.

Dostępne jest także w prywatnych gabinetach ginekologicznych, urologicznych i medycyny rodzinnej, a także wniektórych aptekach oferujących usługi szczepień.

Ile dawek szczepienia trzeba przyjąć?

Liczba dawek zależy od wieku w momencie rozpoczęcia szczepienia:

• dzieci i młodzież w wieku osoby w wieku 9–14 lat – zalecane są 2 dawki (druga podawana po 5–13 miesiącach);

• osobyw wieku 15 lat i starsze–zalecane są 3 dawki (w schemacie 0, 1-2 i 6 miesięcy)⁵.

Czy szczepienie przeciw HPV jest bezpieczne?

Tak, uważa się, że szczepienie przeciw HPV ma dobry profil bezpieczeństwa. Do najczęstszych działań niepożądanych należą:

• ból, zaczerwienienie, obrzęk w miejscu wkłucia;

• łagodne objawy grypopodobne (zmęczenie, ból głowy czy bóle mięśniowe);

• rzadziej zawroty głowy lub omdlenia bezpośrednio po szczepieniu (dlatego zaleca się pozostanie w punkcie szczepień przez 15 minut po podaniu szczepienia)⁵.

Szczepienie przeciw HPV a życie intymne

Mam jednego partnera – czy warto się szczepić?

Nawet w monogamicznych związkach warto rozważyć szczepienie przeciw HPV. Wirus brodawczaka ludzkiego jest niezwykle powszechny, a większość aktywnych seksualnie osób ma z nim kontakt w jakimś momencie życia. Szczepienie może zapewnić dodatkową ochronę przed typami wirusa, z którymi partner lub partnerka nie mieli dotąd kontaktu^2,5.

Nie mam partnera – czy warto się szczepić?

Tak, to idealny moment na szczepienie! Najlepsza ochrona uzyskiwana jest wtedy, gdy szczepienie zostaje podane przed pierwszym kontaktem z wirusem. Jeśli nie miałeś jeszcze kontaktu seksualnego lub znajdujesz się w okresie między związkami, szczepienie będzie najbardziej skuteczne².

Szczepienie przeciw HPV u osób żyjących z HIV

Osoby żyjące z wirusem HIV mają znacznie wyższe ryzyko przetrwałego zakażenia HPV oraz rozwoju chorób z nim związanych, w tym nowotworów. Wynika to z osłabienia funkcji układu odpornościowego.

Szczepienie przeciw HPV jest szczególnie zalecane w tej grupie pacjentów. Badania wykazują, że szczepienie może być skuteczne nawet u osób z osłabioną odpornością, choć odpowiedź immunologiczna może być słabsza niż u osób zdrowych.

Decyzję o szczepieniu u osób żyjących z HIV należy zawsze skonsultować z lekarzem prowadzącym^5,6.

Szczepienie przeciw HPV u mężczyzn – cena

Koszt szczepienia przeciw HPV u dorosłych mężczyzn waha się zazwyczaj od ok. 140 do 700 zł za jedną dawkę, w zależności od preparatu, regionu i placówki medycznej (stan na maj 2026 r.)⁹.

Pełny schemat szczepienia oznacza koszt:

• dla osób po ukończeniu 9. roku życia do ukończenia 14.roku życia–bezpłatnie w ramach Programu Szczepień Ochronnych;

• dla osób powyżej 15. roku życia – 0–2100 zł (3 dawki, w zależności od wybranego preparatu).

Szczepienie przeciw HPV na NFZ – czy jest dostępne dla mężczyzn?

Od 1 czerwca 2023 roku w Polsce wprowadzono program bezpłatnych szczepień przeciw HPV finansowany przez NFZ. Jednak program ten dotyczy obecnie jedynie dzieci, chłopców i dziewcząt po ukończeniu 9. roku życia do ukończenia 14. roku życia.

Młodzież do 18. roku życia może skorzystać z darmowego szczepieniaw ramach refundacji aptecznej (konieczna recepta).

Osoby powyżej 18. roku życia mogą skorzystać z 50% refundacji aptecznej (również na receptę).Refundacją objęty jest jeden obecnie tylko jeden z dwóch dostępnych preparatów^10,11.

Szczepienie przeciw HPV u mężczyzn MSM – dlaczego jest szczególnie ważne?

Mężczyźni utrzymujący stosunki płciowe z innymi mężczyznami stanowią grupę szczególnie narażoną na zakażenie wirusem HPV i rozwój raka odbytu. Ryzyko raka odbytu u mężczyzn HIV-pozytywnych MSM jest porównywalne z ryzykiem raka szyjki macicy w ogólnej populacji kobiet przed wprowadzeniem programów przesiewowych.

Z tego powodu szczepienie przeciw HPV jest szczególnie zalecane w tej grupie, niezależnie od wieku. W niektórych krajach istnieją specjalne programy szczepień dla mężczyzn MSM, jednak w Polsce takie programy nie są jeszcze powszechnie dostępne^6,7,12.

Przed jakimi chorobami może chronić szczepienie przeciw HPV?

Zgodnie z literaturą, szczepienie przeciw HPV może chronić przed niektórymi chorobami HPV-zależnymi, takimi jak:

• zmiany przednowotworowe oraz nowotwory, m.in. szyjki macicy, sromu, pochwy i odbytu;

• brodawki narządów płciowych (kłykciny kończyste) wywoływane najczęściej przez typyHPV 6 i 11.

Warto pamiętać, że szczepienie nie chroni przed wszystkimi typami HPV, dlatego regularne badania kontrolne i bezpieczne zachowania seksualne pozostają bardzo ważne².

Koadministracja szczepień – czy można przyjąć kilka szczepień na jednej wizycie?

Tak, szczepienie przeciw HPV można podawać jednocześnie z innymi, takimi jak szczepienie przeciwko tężcowi, błonicy, krztuścowi czy grypie. Szczepienia podaje się w różne miejsca (np. różne ramiona).

Koadministracja szczepień jest bezpieczna i nie zmniejsza ich skuteczności^5,13.

Profilaktyka – nie tylko szczepienie

Szczepienie przeciw HPV to ważny, ale nie jedyny element profilaktyki. Inne metody obejmują:

• bezpieczne zachowania seksualne – używanie prezerwatyw zmniejsza ryzyko zakażenia HPV, choć nie eliminuje go całkowicie;

• ograniczenie liczby partnerów seksualnych;

• regularne wykonywanie badań kontrolnych;

• otwartą komunikację z partnerem lub partnerką o statusie zdrowotnym².

Więcej informacji na temat HPV i szczepień można znaleźć na stronie hpv.pl.

FAQ

1. Czy mężczyźni powinni szczepić się przeciw HPV?

Tak. Szczepienie przeciw HPV może chronić mężczyzn przed niektórymi skutkami zakażenia, takimi jak brodawki narządów płciowych czy rak odbytu. Dodatkowo zmniejsza ryzyko przenoszenia wirusa na partnerów i partnerki.

2. Czy istnieje test na HPV dla mężczyzn?

Rutynowo nie wykonuje się testów HPV u mężczyzn. Są one dostępne tylko w wybranych przypadkach, np. gdy pojawią się niepokojące zmiany lub w trakcie diagnostyki nowotworowej.

3. Czy szczepienie przeciw HPV jest skuteczne u dorosłych mężczyzn?

Tak, szczepienie może przynieść korzyści zdrowotne również u dorosłych mężczyzn. Szczególnie zaleca się je mężczyznom utrzymującym stosunki płciowe z mężczyznami (MSM) oraz osobom żyjącym z HIV, ze względu na wyższe ryzyko zakażenia i powikłań. Decyzja o szczepieniu powinna być podejmowana indywidualnie, najlepiej po konsultacji z lekarzem.

4. Ile dawek szczepienia przeciw HPV trzeba przyjąć?

Liczba dawek zależy od wieku w momencie rozpoczęcia szczepienia. Osoby w wieku 9–14 lat przyjmują 2 dawki, natomiast osoby w wieku 15 lat i starsze – 3 dawki według schematu 0, 1-2 i 6 miesięcy.

5. Czy szczepienie przeciw HPV jest bezpieczne?

Tak, szczepienie ma dobry profil bezpieczeństwa. Najczęściej występują łagodne, przejściowe działania niepożądane, takie jak ból w miejscu wkłucia czy objawy grypopodobne.

6. Gdzie można się zaszczepić przeciw HPV?

Szczepienie jest dostępne w przychodniach lekarzy rodzinnych, prywatnych klinikach i punktach szczepień, a także w wybranych aptekach i gabinetach specjalistycznych.

7. Czy szczepienie przeciw HPV jest refundowane?

W Polsce bezpłatne szczepienia przeciw HPV obejmują dzieci po ukończeniu 9. roku życia do ukończenia 14. roku życia. Osoby starsze mogą skorzystać z częściowej refundacji w ramach refundacji aptecznej.

8. Czy warto zaszczepić się, będąc w stałym związku?

Tak. Nawet w monogamicznych relacjach szczepienie może zapewnić ochronę przed typami wirusa, z którymi partnerzy nie mieli wcześniej kontaktu.

9. Czy szczepienie przeciw HPV chroni przed wszystkimi typami wirusa?

Nie. Szczepienie chroni przed wybranymi typami HPV, dlatego nadal ważne są regularne badania kontrolne i bezpieczne zachowania seksualne.

Autor artykułu – specjalista położnictwa i ginekologii: dr n. med. Wojciech Homola

Bibliografia:

1. Giuliano AR, Nyitray AG, Kreimer AR, et al., EUROGIN 2014 roadmap: differences in human papillomavirus infection natural history, transmission and human papillomavirus-related cancer incidence by gender and anatomic site of infection. Int J Cancer. 2015; 136(12):2752-2760.

2. World Health Organization. Regional Office for Europe (2024). Questions and answers about human papillomavirus, 2nd ed. https://iris.who.int/handle/10665/376263 (Data dostępu: 05.2025). License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.

3. European Centre for Disease Prevention and Control. Guidance on HPV vaccination in EU countries: focus on boys, people living with HIV and 9-valent HPV vaccine introduction. Stockholm: ECDC; 2020.

4. Wirus HPV u mężczyzn – przyczyny, objawy, leczenie i profilaktyka. Online: https://onkopedia.pl/wiedza/hpv-mezczyzn/ (Data publikacji: 04.2026, data dostępu: 05.2026).

5. Małecka I, Stryczyńska-Kazubska J, Talarek E. Human Papilloma Virus. Przewodnik po szczepieniach przeciw HPV dla pracowników ochrony zdrowia. Wydanie 2. Online: https://szczepienia.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2025/03/8.1-Przewodnik-po-szczepieniach-przeciw-HPV-dla-pracownikow-medycznych-2024.pdf (Data dostępu: 05.2026).

6. Human papillomavirus (HPV) | The Australian Immunisation Handbook https://immunisationhandbook.health.gov.au/contents/vaccine-preventable-diseases/human-papillomavirus-hpv(Data publikacji: 01.2026, data dostępu: 05.2026).

7. Edelstein, Michael et al. Implementation and evaluation of the human papillomavirus (HPV) vaccination pilot for men who have sex with men (MSM), England, April 2016 to March 2017.Euro Surveill. 2019;24(8):1800055.

8. Meites E, GeeJ, Unger E, Markowitz L Human papillomavirus. In: Epidemiology and prevention of vaccine-preventable diseases (14th ed.). Centers for Disease Control and Prevention; 2024.

9. Czy szczepionki przeciw HPV objęte są refundacją?https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/czy-szczepionki-przeciw-hpv-objete-sa-refundacja/(Data publikacji: 08.2024, data dostępu: 05.2026).

10. Bezpłatne szczepienia przeciw HPV. Online: https://www.gov.pl/web/nauka/bezplatne-szczepienia-przeciw-hpv(Data publikacji: 10.2023, data dostępu: 05.2026).

11. Szczepienia przeciw HPV. Online: https://www.gov.pl/web/zdrowie/hpv(Data dostępu: 06.2026).

12. Machalek DA, Poynten M, Jin F, et al.Anal human papillomavirus infection and associated neoplastic lesions in men who have sex with men: a systematic review and meta-analysis. Lancet Oncol. 2012; 13(5):487-500.

13. Nowakowski, Andrzej et al. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej, Polskiego Towarzystwa Wakcynologii oraz Polskiego Towarzystwa Kolposkopii i Patofizjologii Szyjki Macicy w zakresie szczepień profilaktycznych przeciwko zakażeniom wirusami brodawczaka ludzkiego w Polsce.Lekarz POZ.2022;8(3).