HPV – jak leczyć? Czy HPV jest wyleczalne?

Rozpoznanie HPV często budzi pytanie, czy wirusa można usunąć z organizmu tak jak bakterie po antybiotyku. Współczesna medycyna nie dysponuje terapią, która eradykuje samo zakażenie, ale pozwala skutecznie rozpoznawać, kontrolować i leczyć jego następstwa, jeśli się pojawią¹. W artykule wyjaśniamy:

• jak leczyć HPV, czy też raczej ewentualne konsekwencje zakażenia tym wirusem,
• kiedy wystarczy regularna obserwacja, a kiedy konieczne jest leczenie brodawek płciowych i zmian przednowotworowych.

Czy HPV jest wyleczalne?

Obecnie nie ma zalecanej terapii przeciwwirusowej, która eradykuje, czyli całkowicie usuwa HPV¹. Wytyczne dotyczące HPV wskazują, że leczenie dotyczy makroskopowych zmian, takich jak brodawki, albo patologicznych zmian przednowotworowych wywołanych przez HPV2².

Jednocześnie dodatni wynik HPV nie oznacza, że wirus pozostanie w organizmie na zawsze. U większości osób zakażenie jest przejściowe i zostaje wyciszone lub przestaje być wykrywalne dzięki odpowiedzi immunologicznej organizmu¹. CDC (Centers for Disease Control and Prevention) podaje, że około 9 na 10 zakażeń HPV ustępuje samoistnie w ciągu 2 lat³. Trzeba jednak zachować precyzję: brak wykrywalności w badaniach najczęściej oznacza brak wykrywalnego DNA HPV w teście, a nie zawsze pewność biologicznego usunięcia każdej cząstki wirusa z organizmu^4-6.

Największe znaczenie kliniczne ma nie samo chwilowe wykrycie HPV, ale zakażenie przetrwałe, zwłaszcza typami wysokiego ryzyka. To ono może prowadzić do zmian przednowotworowych, m.in. w obrębie szyjki macicy⁷.

Jak zmniejszyć ryzyko przetrwałego zakażenia wirusem HPV?

Ryzyko przetrwałego zakażenia HPV zwiększa m.in. osłabiona odporność. Dotyczy to m.in. osób z immunosupresją, po przeszczepach, z niektórymi chorobami przewlekłymi, przyjmujących leki obniżające aktywność układu odpornościowego¹.

NCI wskazuje, że u osób z obniżoną odpornością zakażenia HPV częściej utrzymują się dłużej i częściej mogą prowadzić do rozwoju zmian nowotworowych. W takiej sytuacji szczególnie ważna jest regularna opieka lekarska i niewydłużanie przerw między kontrolami. Oprócz tego ryzyko przetrwałego zakażenia HPV zwiększa palenie tytoniu i otyłość⁸.

W praktyce pacjent może zmniejszać ryzyko problemów związanych z przetrwałym HPV przez:

• regularne wykonywanie badań zaleconych przez lekarza,
• niepalenie tytoniu i unikanie dymu papierosowego,
• leczenie współistniejących infekcji intymnych, jeśli zostaną rozpoznane,
• stosowanie prezerwatyw, które zmniejszają ryzyko transmisji, choć nie eliminują go całkowicie,
• unikanie przypadkowych kontaktów seksualnych bez zabezpieczenia,
• omówienie szczepienia przeciw HPV, jeśli pacjent nie był wcześniej szczepiony⁸.

HPV – jak leczyć, gdy nie ma objawów?

Jeśli HPV wykryto w badaniu, ale pacjent nie ma brodawek płciowych, dolegliwości ani widocznych zmian, zwykle nie wdraża się leczenia samego wirusa. W takiej sytuacji najważniejsze jest ustalenie, jaki typ HPV wykryto, jaki jest wynik cytologii lub innych badań przesiewowych oraz jakie jest indywidualne ryzyko zmian przednowotworowych².

Wytyczne ASCCP (American Society for Colposcopy and CervicalPathology) dotyczące nieprawidłowych wyników badań szyjki macicy opierają postępowanie na ocenie ryzyka CIN3+, czyli zaawansowanej zmiany przedrakowej. Przy minimalnych nieprawidłowościach, takich jak dodatni HPV z niskim ryzykiem bieżącym, zalecana bywa kontrola po roku, zamiast natychmiastowej procedury zabiegowej⁹.

W praktyce przy bezobjawowym HPV najważniejsze jest pilnowanie kontroli i niewprowadzanie leczenia na wszelki wypadek. Lekarz leczy dopiero konkretne następstwa zakażenia, jeśli rzeczywiście zostaną rozpoznane².

Czy szczepienie przeciw HPV ma sens po wykryciu zakażenia?

Warto też omówić szczepienie przeciw HPV. Co prawda nie eliminuje ono aktualnego zakażenia, ale może chronić przed niektórymi konsekwencjami zakażenia typami wirusa, z którymi pacjent nie miał jeszcze kontaktu¹⁰.

Co robić w przypadku HPV wysokiego ryzyka i nieprawidłowych wyników badań?

Wykrycie HPV wysokiego ryzyka nie oznacza automatycznie choroby nowotworowej ani konieczności natychmiastowego leczenia. Oznacza natomiast, że zakażenie wymaga uporządkowanej oceny – jaki typ HPV wykryto, jaki jest wynik cytologii i czy pacjentka miała wcześniej nieprawidłowe wyniki.

Jeśli wynik badania wskazuje na większe ryzyko zmian przednowotworowych, kolejnym krokiem jest zwykle kolposkopia, czyli badanie szyjki macicy w powiększeniu, często z możliwością pobrania biopsji z podejrzanego miejsca^11-12.

Jak leczy się brodawki płciowe i zmiany wywołane przez HPV?

Zmiany nienowotworowe i przednowotworowe w obrębie szyjki macicy, pochwy, sromu lub odbytu można usuwać albo leczyć metodami ablacyjnymi (zamrażanie lub przegrzewanie) lub chirurgicznie¹³.

W przypadku brodawek płciowych, czyli kłykcin kończystych, wybór metody zależy od liczby, wielkości i lokalizacji zmian, preferencji pacjenta, dostępności leczenia oraz doświadczenia lekarza. Stosuje się m.in. leczenie miejscowe, krioterapię, elektrokoagulację, laseroterapię lub chirurgiczne usunięcie zmian. Europejskie wytyczne IUSTI podkreślają, że nie istnieje jedna najlepsza metoda leczenia brodawek anogenitalnych dla wszystkich pacjentów, a każda metoda ma ograniczenia i wiąże się z ryzykiem nawrotu (w ok. 20–30% przypadków)¹⁴.

Inaczej wygląda postępowanie przy zmianach przednowotworowych szyjki macicy związanych z HPV. Do wykrycia oraz potwierdzenia charakteru zmian służą cytologia, kolposkopia i biopsja, natomiast leczenie wdraża się dopiero wtedy, gdy wynik diagnostyki wskazuje na taką potrzebę¹¹. WHO w wytycznych dotyczących leczenia CIN2+ wymienia jako możliwe metody m.in. LLETZ, krioterapię albo konizację CKC u pacjentek spełniających kryteria kwalifikacji¹⁵.

Tabela 1. Sposób postępowania przy zakażeniu HPV^2,11,14

Sytuacja kliniczna	Postępowanie medyczne
Bezobjawowe zakażenie HPV, bez nieprawidłowości w badaniach	Nadzór zgodny z wynikiem testu HPV, cytologii i indywidualnym ryzykiem pacjentki
HPV wysokiego ryzyka lub nieprawidłowy wynik cytologii	Dalsza diagnostyka, np. kontrolne badania, kolposkopia lub biopsja, zależnie od oceny ryzyka
Brodawki płciowe, czyli kłykciny kończyste	Leczenie widocznych zmian metodą miejscową lub zabiegową
Zmiany przednowotworowe potwierdzone w diagnostyce	Nadzór lub leczenie zmienionej tkanki metodą dobraną do lokalizacji, stopnia zmian i zaleceń lekarza

Skróty:

LLETZ – (ang.  LargeLoopExcision of the Transformation Zone) wycięcie strefy transformacji szyjki macicy dużą pętlą elektryczną.

CKC – (ang. ColdKnifeConization) konizacja nożem na zimno.

Bibliografia:

1. Małecka I, Stryczyńska-Kazubska J, Talarek E. Human Papilloma Virus. Przewodnik po szczepieniach przeciw HPV dla pracowników ochrony zdrowia. Wydanie 2, Warszawa 2024, online: https://szczepienia.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2025/03/8.1-Przewodnik-po-szczepieniach-przeciw-HPV-dla-pracownikow-medycznych-2024.pdf (Data dostępu: 07.2026).
2. Centers for Disease Control and Prevention, Human Papillomavirus HPV Infection. STI Treatment Guidelines. https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/hpv.htm (Data publikacji: 07.2021, data dostępu: 07.2026).
3. Centers for Disease Control and Prevention, About HPV, online: https://www.cdc.gov/hpv/about/index.html (Data dostępu: 07.2026).
4. National Cancer Institute, HPV and Pap Test Results: Next Steps after an Abnormal Test https://www.cancer.gov/types/cervical/screening/abnormal-hpv-pap-test-results (Data publikacji: 06.2024, data dostępu: 07.2026).
5. Centers for Disease Control and Prevention, HPV-Associated Cancers and Precancers https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/hpv-cancer.htm (Data publikacji: 07.2021, data dostępu: 07.2026).
6. IARC Working Group on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans. Human Papillomaviruses. Lyon (FR): International Agency for Research on Cancer; 2007. (IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans, No. 90.) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK321760/ (Data dostępu: 07.2026).
7. Huber J, Mueller A, Sailer M I wsp. Human Papillomavirus Persistence or Clearance after Infection in Reproductive Age. What is the Status? Review of the Literature and New Data of a Vaginal Gel Containing Silicate Dioxide, Citric Acid, and Selenite. Women’s Health Reports, 2021; 2(1):172–178 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8785287/ (Data dostępu: 07.2026).
8. National Cancer Institute, Cervical Cancer Causes, Risk Factors, and Prevention. NCI https://www.cancer.gov/types/cervical/causes-risk-prevention (Data publikacji: 08.2024, data dostępu: 07.2026).
9. Perkins RB, Guido RS, Castle PE i wsp. 2019 ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines for Abnormal Cervical Cancer Screening Tests and Cancer Precursors. Journal of Lower Genital Tract Disease 2020; 24(2):102–131. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7147428/ (Data dostępu: 07.2026).
10. Kiamba, Eunice Wavinya i wsp. Immune responses to human papillomavirus infection and vaccination. Frontiers in immunology 2025; 16:1591297. doi: 10.3389/fimmu.2025.1591297.
11. Łucyszyn A, Nowakowski A, Bidziński M i wsp. Algorytmy badań przesiewowych oraz postępowania w przypadku wyników nieprawidłowych w ramach Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy refundowanego przez Narodowy Fundusz Zdrowia – edycja po wprowadzeniu diagnostyki wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka. Zalecenia Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2024; 9:124-32.
12. National Health Service. Your cervical screening results. https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/cervical-screening/your-results/ (Data publikacji: 06.2025, data dostępu: 07.2026).
13. World Health Organization. Human papillomavirus and cancer https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/human-papilloma-virus-and-cancer (Data publikacji: 03.2024, data dostępu: 07.2026).
14. Gilson R, Nugent D, Werner RN i wsp. 2019 IUSTI-Europe guideline for the management of anogenital warts. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology 2020; 34(8):1644–1653. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jdv.16522 (Data dostępu: 07.2026).
15. WHO guidelines for the use of thermal ablation for cervical pre-cancer lesions. Geneva: World Health Organization; 2019. Executive summary. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK549186/ (Data dostępu: 07.2026).