Genotypy HPV – kompletny przewodnik po typach wirusa brodawczaka ludzkiego

Wynik testu na HPV był dodatni. Co teraz? Czy każdy typ wirusa HPV jest tak samo niebezpieczny? Co ma na myśli lekarz, gdy mówi o „genotypie 16” lub „grupie wysokiego ryzyka”? Zrozumienie, czym są genotypy HPV i jak się od siebie różnią, pomaga lepiej ocenić ryzyko i świadomie podejmować decyzje dotyczące dalszego postępowania. Wyjaśniamy wszystko, co musisz wiedzieć o różnych typach wirusa HPV.

Czym są genotypy HPV?

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) to nie jeden wirus, lecz grupa ponad 200 jego typów. Każdy z nich, czyli genotyp, różni się budową genetyczną i wpływem na zdrowie człowieka. Niektóre powodują jedynie łagodne zmiany skórne, podczas gdy inne mogą prowadzić do rozwoju chorób nowotworowych¹.

Genotypowanie HPV to badanie, które pozwala określić, jaki typ wirusa znajduje się w organizmie. Dzięki temu można lepiej ocenić ryzyko rozwoju zmian przednowotworowych i dobrać dalsze postępowanie medyczne do indywidualnej sytuacji pacjentki².

Do tej pory zidentyfikowano ponad 200 genotypów HPV, z czego około 40 może zakażać okolice narządów płciowych i odbytu. Spośród nich 14 typów uznaje się za wysokoonkogenne, czyli takie, które mogą prowadzić do rozwoju raka^3,4.

Podział genotypów HPV – typy wysokiego i niskiego ryzyka

Typy wirusa HPV dzieli się na dwie główne grupy ze względu na ryzyko onkologiczne.

Typy wysokiego ryzyka (high-risk HPV, hr-HPV)

To genotypy, które mogą prowadzić do rozwoju zmian przednowotworowych i nowotworów złośliwych. Do tej grupy należą m.in.:

• HPV 16 i HPV 18 – najbardziej niebezpieczne, odpowiadają za około 70% przypadków raka szyjki macicy⁵,

• HPV 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66, 68 – również wysokoonkogenne, choć rzadziej prowadzą do rozwoju nowotworów niż typy 16 i 18^4,6.

Zakażenie typami wysokiego ryzyka nie oznacza automatycznie rozwoju raka – u większości osób organizm sam eliminuje wirusa w ciągu 1–2 lat. Problem pojawia się wtedy, gdy infekcja staje się przetrwała i prowadzi do zmian przednowotworowych⁷.

Typy niskiego ryzyka (low-risk HPV, lr-HPV)

To genotypy, które zazwyczaj nie prowadzą do nowotworów, ale mogą wywoływać łagodne zmiany, takie jak brodawki narządów płciowych (kłykciny kończyste). Do tej grupy należą przede wszystkim:

• HPV 6 i HPV 11 – odpowiadają za około 90% przypadków brodawek narządów płciowych¹

Warto podkreślić, że określenie „niskie ryzyko” nie oznacza braku ryzyka⁷.

Genotyp 16 HPV – najbardziej niebezpieczny

HPV genotyp 16 to najczęstsza przyczyna raka szyjki macicy. Szacuje się, że odpowiada za około 50% wszystkich przypadków tego nowotworu na świecie^4,6.

Dlaczego HPV 16 jest tak niebezpieczny?

Genotyp 16 charakteryzuje się szczególnie wysoką zdolnością do transformacji nowotworowej – jego białka onkogenne E6 i E7 skutecznie blokują mechanizmy obronne komórek, co sprzyja rozwojowi zmian przednowotworowych^8,9.

Zakażenie typem HPV 16 zwiększa także ryzyko innych nowotworów związanych z HPV, takich jakrak pochwy i sromu, oraz rak odbytu⁷.

Co zrobić, gdy test wykaże HPV 16?

Dodatni wynik testu na HPV 16 nie oznacza, że doszło do rozwoju raka, ale wymaga dalszej diagnostyki i regularnej kontroli¹⁰. W praktyce oznacza to konieczność pozostawania pod opieką ginekologiczną oraz regularnego wykonywania badań takich cytologia i kolposkopia (zazwyczaj co 6–12 miesięcy)^11,12.

Jeżeli pojawiły się zmiany przednowotworowe, może być konieczne ich leczenie zabiegowe (np. konizacja szyjki macicy).

Genotyp 18 HPV – drugi najczęstszy typ wysokiego ryzyka

HPV genotyp 18 jest drugim najczęstszym czynnikiem wywołującym raka szyjki macicy. Odpowiada za około 15% przypadków tego nowotworu¹³.

Czym różni się HPV 18 od HPV 16?

HPV 18 częściej niż typ 16 prowadzi do rozwoju gruczolakoraka szyjki macicy – rzadszego, ale trudniejszego do wykrycia typu raka. Rozwija się on w głębszych warstwach szyjki macicy, przez co bywa mniej widoczny w standardowym badaniu cytologicznym.

Podobnie jak HPV 16, genotyp 18 zwiększa także ryzyko raka odbytu, pochwy i sromu^7,14.

Postępowanie w przypadku dodatniego wyniku testu na HPV 18

Dodatni wynik HPV 18 wymaga niezwłocznej konsultacji ginekologicznej oraz wykonania dalszej diagnostyki, w tym kolposkopii (w razie potrzeby z biopsją). Konieczne są również regularne badania kontrolne, zazwyczaj co 6–12 miesięcy^11,12.

Genotypy 31, 33, 45 – typy wysokiego ryzyka

Oprócz HPV 16 i 18, istnieją inne genotypy wysokiego ryzyka, które także mogąprzyczynić się do rozwoju raka⁷.

HPV 31

Odpowiada za około 2-7% przypadków płaskonabłonkowego raka szyjki macicy. Jest genetycznie zbliżony do HPV 16, co przekłada się na podobny mechanizm działania. Zakażenie HPV 31 wiąże się z podwyższonym ryzykiem zmian przednowotworowych (np. CIN 3)^15-17.

HPV 33

To kolejny typ wysokiego ryzyka, odpowiedzialny za około 3–4% przypadków raka szyjki macicy. Może prowadzić do przetrwałych zmian w obrębie szyjki macicy i wymagać regularnego monitorowania¹⁸.

Genotyp 45

Jest szczególnie istotny, ponieważ – podobnie jak HPV 18 – częściej prowadzi do gruczolakoraka szyjki macicy. Stanowi około 2–3% przypadków tego nowotworu, jednak w niektórych regionach świata odsetek ten może być wyższy¹⁶.

Test HPV DNA 14 genotypów wysokoonkogennych – czym jest to badanie?

Wiele laboratoriów oferuje test wykrywający obecność 14 genotypów HPV wysokiego ryzyka w jednym badaniu. Często określany jest on jako „HPV DNA 14 genotypów wysokoonkogennych jakościowo”^4,19,20.

Co obejmuje ten test?

Badanie wykrywa łączną obecność następujących typów wirusa HPV: 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66, 68.

Wynik testu ma charakter jakościowy – oznacza to, że wskazuje jedynie, czy którykolwiek z tych genotypów jest obecny, ale nie zawsze precyzuje, który dokładnie^4,19,20.

Dlaczego warto wykonać test na 14 genotypów HPV z ich rozróżnieniem?

Choć test wykrywający łącznie 14 genotypów HPV jest przydatny, większą wartość diagnostyczną ma badanie z genotypowaniem, które pozwala dokładnie określić typ wirusa obecnego w organizmie²¹.

Korzyści z genotypowania:

• pozwala lepiej ocenić indywidualne ryzyko – HPV 16 i 18 uznaje się za najbardziej niebezpieczne typy wysokiego ryzyka,

• umożliwia precyzyjne zaplanowanie dalszego postępowania – w przypadku HPV 16 lub 18 lekarz może zalecić częstsze kontrole lub pogłębioną diagnostykę,

• pomaga w monitorowaniu przebiegu infekcji – genotypowanie pozwala śledzić, czy wirus został wyeliminowany, czy doszło do zakażenia innym typem².

Ile kosztuje test HPV na 14 genotypów

Koszt badania HPV na 14 genotypów wysokiego ryzyka wynosi zazwyczaj od 150 do 350 zł, w zależności od laboratorium i zakresu badania (z genotypowaniem lub bez).

Badania z genotypowaniem są zwykle droższe (około 250–400 zł), ale pozwalają dokładniej określić typ wirusa i lepiej ocenić ryzyko.

Genotypy HPV z grupy B – co to oznacza?

W niektórych badaniach stosuje się rozszerzone genotypowanie HPV, które dzieli typy wirusa na grupy o różnym poziomie ryzyka. Termin „genotyp B” lub „grupa B” odnosi się do takiej klasyfikacji:

• HPV 16, 18, 45 – typy o najwyższym ryzyku,

• grupa A (HPV 31, 33, 52, 58) – typy o wysokim ryzyku pośrednim,

• grupa B (pozostałe typy wysokiego ryzyka) – typy o niższym ryzyku.

Dlaczego genotypy z grupy B mogą stanowić problem?

Choć genotypy HPV z grupy B rzadziej prowadzą do rozwoju raka niż HPV 16 i 18, w przypadkach przetrwałego zakażenia również mogą powodować zaawansowane zmiany przednowotworowe. Dlatego ich wykrycie również wymaga regularnych badań kontrolnych i monitorowania²².

Od jakiego wieku należy się badać? Czy wiek ma znaczenie?

Zalecenia dotyczące badań przesiewowych w kierunku wirusa HPV zależą przede wszystkim od wieku i aktywności seksualnej.

Młode kobiety (do 25. roku życia)

W tej grupie wiekowej zakażenie wirusem HPV jest bardzo częste, ale w większości przypadków ustępuje samoistnie. Dlatego u kobiet poniżej 25. roku życia zazwyczaj nie wykonuje się rutynowych testów HPV – podstawowym badaniem przesiewowym pozostaje cytologia^1,19.

Kobiety w wieku 25–64 lat

To grupa, w której wykonywanie testów na obecność HPV ma największe znaczenie. Mogą być wykonywane jako badanie pierwotne co 5 lat lub jako uzupełnienie cytologii (tzw. co-testing).

W Polsce test HPV jest refundowany przez NFZ dla kobiet w wieku 25–64 lat raz na 5 lat w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy^19,23.

Kobiety po 65. roku życia

Jeśli wcześniejsze badania przesiewowe były prawidłowe (ujemne wyniki testów na HPV), u kobiet po 65. roku życia można rozważyć zaprzestanie rutynowych badań. Decyzję o ich ewentualnej kontynuacji podejmuje lekarz indywidualnie²⁴.

Aktywność seksualna a badania

Niezależnie od wieku, kluczowe znaczenie dla zasadności wykonywania badań w kierunku HPV ma rozpoczęcie aktywności seksualnej, gdyż zakażenie HPV przenosi się głównie drogą kontaktów seksualnych, dlatego rozpoczęcie aktywności seksualnej wiąże się ze wzrostem ryzyka zakażenia. W Polsce populacyjne badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy są jednak rekomendowane przede wszystkim według kryterium wieku – obecnie dla kobiet w wieku 25–64 lat – zgodnie z zasadami programu profilaktyki raka szyjki macicy^{24, 25}.

Profilaktyka – szczepienie przeciw HPV

Jedną z najbardziej skutecznych metod ochrony przed niektórymi skutkami zakażenia najbardziej niebezpiecznymi genotypami HPV pozostaje szczepienie.

Pomaga ono chronić przed niektórymi skutkami zakażeń typami wirusa odpowiedzialnymi za większość przypadków raka szyjki macicy, a także HPV-zależnych nowotworów pochwy, sromu i odbytu.

Dlatego szczepienie stanowi kluczowy element profilaktyki chorób związanych z HPV⁷.

Więcej informacji na temat szczepień przeciw HPV można znaleźć na stronie hpv.pl.

FAQ

1. Co oznacza dodatni wynik testu na HPV?

Dodatni wynik testu na HPV oznacza obecność wirusa HPV w organizmie, ale nie oznacza, że doszło do rozwoju raka. Taki wynik wymaga jednak dalszej diagnostyki oraz regularnej kontroli lekarskiej.

2. Czy każdy genotyp HPV jest tak samo niebezpieczny?

Nie, genotypy HPV różnią się poziomem ryzyka. Niektóre (np. HPV 16 i 18) mają wysoki potencjał onkogenny i mogą prowadzić do rozwoju HPV-zależnych nowotworów, podczas gdy inne wywołują głównie łagodne zmiany.

3. Czym jest genotypowanie HPV?

Genotypowanie HPV to szczegółowe badanie, które pozwala określić konkretny typ wirusa HPV obecny w organizmie. W przeciwieństwie do testów wykrywających jedynie obecność wirusa, badanie z genotypowaniem umożliwia jego dokładną identyfikację.

4. Czy warto wykonać test z genotypowaniem HPV?

Tak. Test z genotypowaniem pozwala dokładnie określić typ wirusa i lepiej ocenić ryzyko. Ma to szczególne znaczenie, ponieważ niektóre genotypy, takie jak HPV 16 i 18, wiążą się z wyższym ryzykiem rozwoju zmian przednowotworowych.

5. Co zrobić, gdy wykryto HPV 16 lub 18?

W przypadku dodatniego wyniku na HPV 16 lub HPV 18 należy skonsultować się z lekarzem i wykonać dalszą diagnostykę, np. cytologię i kolposkopię. Konieczne są także regularne badania kontrolne. Wykrycie tych genotypów nie oznacza, że doszło do rozwoju raka, ale wiąże się z wyższym ryzykiem i wymaga monitorowania.

6. Czy zakażenie HPV zawsze prowadzi do raka?

Nie. W większości przypadków organizm sam eliminuje wirusa w ciągu 1–2 lat. Problem pojawia się wtedy, gdy zakażenie utrzymuje się przez dłuższy czas – takie zakażenie nazywamy przetrwałym i może ono prowadzićono do rozwoju zmian przednowotworowych, a w konsekwencji także nowotworu.

7. Ile kosztuje test na HPV?

Koszt testu na HPV wynosi zazwyczaj od około 150 do 350 zł, w zależności od zakresu badania. Testy z genotypowaniem, które pozwalają dokładnie określić typ wirusa, są droższe i mogą kosztować około 250–400 zł. W Polsce test na HPV jest refundowany przez NFZ dla kobiet w wieku 25–64 lat raz na 5 lat w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy.

8. Od jakiego wieku należy wykonywać testy HPV?

Testy HPV najczęściej wykonuje się u kobiet w wieku 25–64 lat. U młodszych kobiet zwykle stosuje się cytologię jako podstawowe badanie przesiewowe.

9. Czy szczepienie przeciw HPV chroni przed wszystkimi typami wirusa?

Nie. Natomiast jest jedną z najbardziej skutecznych metod ochrony przed niektórymi skutkami zakażenia najbardziej niebezpiecznymi genotypami HPV. Bardzo ważnym elementem profilaktyki są także regularne badania kontrolne.

Autor artykułu – specjalista położnictwa i ginekologii: dr n. med. Wojciech Homola

Bibliografia

1. Questions and answers about human papillomavirus. Second edition. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2024. Licence: CC BY- NC-SA 3.0 IGO;

2. HPV Genotyping. Dr Karin Denton, Consultant Cytopathologist, Bristol, UK https://www.hologic.co.uk/sites/default/files/documents/HPV-Genotyping-clinical-significance-and-expert-views-GBR-EN.pdf Dostęp: 05.2026.

3. de Villiers EM, Fauquet C, Broker TR, et al. Classification of papillomaviruses, Virology. 2004; 324(1):17-27.

4. Su P, Ma J, Yu L, Tang S, Sun P. Clinical significance of extended high-risk human papillomavirus genotyping and viral load in cervical cancer and precancerous lesions. Gynecology and Obstetrics Clinical Medicine. 2023;3:. https://doi.org/10.1016/j.gocm.2023.01.001

5. National Cancer Institute, Cervical Cancer Causes, Risk Factors, and Prevention https://www.cancer.gov/types/cervical/causes-risk-prevention (Data publikacji: 08.2024, data dostępu: 07.2026).

6. Centers for Disease Control and Prevention. HPV and Cancer. Pink Book: Chapter 11 Human Papillomavirus. 2024.

7. Małecka I, Stryczyńska-Kazubska J, Talarek E. Human Papilloma Virus. Przewodnik po szczepieniach przeciw HPV dla pracowników ochrony zdrowia. Wydanie 2, online: https://szczepienia.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2025/03/8.1-Przewodnik-po-szczepieniach-przeciw-HPV-dla-pracownikow-medycznych-2024.pdf (data dostępu: 07.2026).

8. Pal A, Kundu R. Human Papillomavirus E6 and E7: The Cervical Cancer Hallmarks and Targets for Therapy. Frontiers in microbiology vol. 10 3116. 21 Jan. 2020, doi:10.3389/fmicb.2019.03116

9. Arroyo-Mühr LS, Lagheden C, Hultin E, et. al. The HPV16 Genome Is Stable in Women Who Progress to In Situ or Invasive Cervical Cancer: A Prospective Population-Based Study. Cancer Res 1 September 2019;79(17):4532–4538. https://doi.org/10.1158/0008-5472.CAN-18-3933

10. Schiffman M, Castle PE, Jeronimo J, Rodriguez AC, Wacholder S. Human papillomavirus and cervical cancer. Lancet. 2007;370(9590):890-907.

11. Łucyszyn A, Nowakowski A, Bidziński M, et al. Algorytmy badań przesiewowych oraz postępowania w przypadku wyników nieprawidłowych w ramach Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy refundowanego przez Narodowy Fundusz Zdrowia — edycja po wprowadzeniu diagnostyki wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka. Zalecenia Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2024;9:124-32

12. Updated Guidelines for Management of Cervical Cancer Screening Abnormalities, American College of Obstetricians and Gynecologists https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/practice-advisory/articles/2020/10/updated-guidelines-for-management-of-cervical-cancer-screening-abnormalities (Data publikacji: 10.2025, data dostępu: 07.2026).

13. de Sanjose S, et al. Human papillomavirus genotype attribution in invasive cervical cancer: a retrospective cross-sectional worldwide study. The Lancet. Oncology 2010;11:1048-56. doi:10.1016/S1470-2045(10)70230-8

14. Bulk S, et al. Preferential risk of HPV16 for squamous cell carcinoma and of HPV18 for adenocarcinoma of the cervix compared to women with normal cytology in The Netherlands. British journal of cancer 2006; 94,1:171-175. doi:10.1038/sj.bjc.6602915

15. Conrady MC, et al. Structure of High-Risk Papillomavirus 31 E6 Oncogenic Protein and Characterization of E6/E6AP/p53 Complex Formation. Journal of virology vol. 95,2 e00730-20. 22 Dec. 2020, doi:10.1128/JVI.00730-20

16. Clifford GM, et al. Human papillomavirus types in invasive cervical cancer worldwide: a meta-analysis. British journal of cancer 2003; 88,1: 63-73. doi:10.1038/sj.bjc.6600688

17. Kipp B, et al. Risk of cervical high-grade squamous intraepithelial neoplasia in cytologic negative and persistently high-risk human papillomavirus positive patients according to genotypes: a retrospective single center analysis. BMC infectious diseases vol. 24,1 558. 4 Jun. 2024, doi:10.1186/s12879-024-09449-z

18. Wei, Feixue et al. Causal attribution of human papillomavirus genotypes to invasive cervical cancer worldwide: a systematic analysis of the global literature. Lancet (London, England) vol. 404,10451 (2024): 435-444. doi:10.1016/S0140-6736(24)01097-3

19. Stanowisko dotyczące Schematu postępowania w skriningu podstawowym raka szyjki macicy Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) – czerwiec 2022 roku. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Kolposkopii i Patofizjologii Szyjki Macicy – sierpień 2022 roku.

20. Ilustrowane kompendium chorób związanych z anogenitalnymi genotypami HPV. Redaktorzy naukowi Andrzej Nowakowski, Teresa Jackowska. ISBN 978-83-68323-27-6

21. Siqueira JD, et al. Comparison of four different human papillomavirus genotyping methods in cervical samples: Addressing method-specific advantages and limitations. Heliyon vol. 10,3 e25474. 30 Jan. 2024, doi:10.1016/j.heliyon.2024.e25474

22. Eamets D, et al. Prevalence of Human Papillomavirus Subtypes and Related Cytology in Estonian Cervical Cancer Screening Population in 2021. Cancer control : journal of the Moffitt Cancer Center 2025; 32: 10732748251376787. doi:10.1177/10732748251376787

23. Profilaktyka raka szyjki macicy. https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-szyjki-macicy (Data publikacji: 05.2026, data dostępu: 07.2026).

24. Eun TJ, Perkins RB, Screening for Cervical Cancer, Medical Clinics of North America, Volume 104, Issue 6, 2020, Pages 1063-1078, ISSN 0025-7125, ISBN 9780323789530, https://doi.org/10.1016/j.mcna.2020.08.006

25. Aktualności Centrali. Komunikat dla świadczeniodawców https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/komunikat-dla-swiadczeniodawcow,8749.html (Data publikacji: 03.2025, data dostępu: 07.2026).